Ο Μαρξισμός εναντίον Φιλελευθερισμού

Ολόκληρη η συνέντευξη εδώ Αποκλειστικό απο το gekoudi & το jure.ath.cx
ΜΙΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ του Ι.Β.Στάλιν στον HG Wells. Στις 23 Ιούλη 1934. Τόσο παλιά όσο και επίκαιρη.

Ο Herbert George Wells (21 Σεπτεμβρίου 1866 - 1813 Αυγούστου 1946) 
Ήταν Άγγλος συγγραφέας,
γνωστός για το ύφος στη δουλειά του στην επιστημονική φαντασία.
Ήταν επίσης ένας παραγωγικός συγγραφέας σε πολλά άλλα είδη,
συμπεριλαμβανομένης της σύγχρονης μυθιστοριογραφίας,
την ιστορία, την πολιτική και τα κοινωνικά σχόλια, ακόμα και γράφοντας βιβλία κειμένου.
Μαζί με τον Ιούλιο Βερν και Hugo Gernsback ,
O Wells αναφέρεται σαν "ο πατέρας της Επιστημονικής Φαντασίας».
Ήταν ένας ειλικρινής σοσιαλιστής και συμπαθούσε τις ειρηνιστικές απόψεις,
αν και υποστήριξε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο όταν ήταν σε εξέλιξη,
και τα έργα του αργότερα έγιναν όλο και περισσότερο πολιτικά και διδακτικά.
Τα μυθιστορήματά του την περίοδο (1900-1920) ήταν λιγότερο επιστημονικής φαντασίας,
που απευθύνονται στη μεσαία τάξη ( Η Ιστορία του κ. Πόλυ ) και τη «Νέα Γυναίκα» και οι Σουφραζέτες ( Αν Βερόνικα ).

Πρώτο Μέρος
Wells: Σας είμαι πολύ ευγνώμων, κ. Στάλιν, για τη συμφωνία σας να με δείτε. Ήμουν στις Ηνωμένες Πολιτείες πρόσφατα. Είχα μια μακρά συνομιλία με τον Πρόεδρο Ρούζβελτ και προσπάθησα να εξακριβώσω ποιες είναι οι ιδέες του. Πώς οδηγείται. Τώρα έχω έρθει να σας ρωτήσω τι κάνετε για να αλλάξετε τον κόσμο...
Στάλιν: Όχι και τόσα πολλά.
Wells: Περιπλανούμαι σε όλο τον κόσμο σαν ένας κοινός άνθρωπος και, σαν ένας κοινός άνθρωπος, παρατηρώ τι συμβαίνει γύρω μου.
Στάλιν: Σημαντικοί δημόσιοι άνδρες σαν εσένα δεν είναι "κοινοί άνθρωποι". Φυσικά, η ιστορία μπορεί μόνη της να δείξει πόσο σημαντικό είναι αυτό ή τι οι δημόσιοι άνθρωποι έχουν. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να μην δούμε τον κόσμο όπως ο «κοινός θνητός».
Wells: Δεν είμαι προσποιητά ταπεινός. Αυτό που εννοώ είναι ότι προσπαθώ να δω τον κόσμο μέσα από τα μάτια του συνηθισμένου ανθρώπου, και όχι σαν πολιτικός ή κομματικός ή ένας υπεύθυνος διαχειριστής. Η επίσκεψή μου στις Ηνωμένες Πολιτείες με ενθουσίασε. Ο παλιός οικονομικός κόσμος καταρρέει. Η οικονομική ζωή της χώρας είναι υπό αναδιοργάνωση σε νέες γραμμές. Ο Λένιν είπε: “Πρέπει να μάθουμε να κάνουμε τις επιχειρήσεις, και θα το μάθουμε αυτό από τους καπιταλιστές”.
Σήμερα, οι καπιταλιστές έχουν να μάθουν από εσάς, έχει γίνει αντιληπτό σε αυτούς το πνεύμα του σοσιαλισμού. Μου φαίνεται ότι αυτό που λαμβάνει χώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια βαθιά αναδιοργάνωση, η δημιουργία προγραμματισμού, δηλαδή, σοσιαλισμός, στην οικονομία. Εσείς και ο Ρούσβελτ αρχίζετε από δύο διαφορετικά σημεία εκκίνησης. Αλλά δεν υπάρχει σχέση με τις ιδέες, μια συγγένεια των ιδεών, μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον; Στην Ουάσιγκτον, εξεπλάγην από το ίδιο πράγμα που βλέπω συμβαίνει εδώ. Είναι το κτίριο των γραφείων, είναι η συγκρότηση των οργάνων κρατικής ρύθμισης, που οργανώνουν μια μεγάλη απαραίτητη Δημόσια Διοίκηση. Η ανάγκη τους, σαν τη δική σας, είναι η ικανότητα της καθοδήγησης.

Στάλιν: Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν διαφορετικό σκοπό από εκείνο που επιδιώκουμε στην ΕΣΣΔ.
Ο στόχος που οι Αμερικανοί επιδιώκουν, προέκυψε από την οικονομική κρίση. Οι Αμερικανοί θέλουν να απαλλαγούν από την κρίση στη βάση της ιδιωτικής καπιταλιστικής δραστηριότητας, χωρίς αλλαγή της οικονομικής βάσης. Προσπαθούν να μειώσουν στο ελάχιστο την καταστροφή, τις ζημίες που προκλήθηκαν από το υφιστάμενο οικονομικό σύστημα. Εδώ, όμως, όπως γνωρίζετε, στη θέση της παλιάς, καταστρέψαμε την οικονομική βάση και εδραιώσαμε μια εντελώς διαφορετική, μια νέα οικονομική βάση. Ακόμα και αν οι Αμερικανοί που αναφέρω επιτύχουν εν μέρει  το στόχο τους, δηλαδή, να μειώσουν αυτές τις ζημίες στο ελάχιστο, δεν θα καταστρέψουν τις ρίζες της αναρχίας που είναι σύμφυτη με το υπάρχον καπιταλιστικό σύστημα. Πρόκειται για τη διατήρηση του οικονομικού συστήματος το οποίο πρέπει αναπόφευκτα να οδηγήσει, και δεν μπορεί παρά να οδηγήσει, στην αναρχία της παραγωγής. Έτσι, στην καλύτερη περίπτωση, θα είναι ένα θέμα, όχι για την αναδιοργάνωση της κοινωνίας, όχι της κατάργησης του παλαιού κοινωνικού συστήματος, πράγμα που προκαλεί την αναρχία και τις κρίσεις, αλλά και τον περιορισμό ορισμένων από τις υπερβολές του. Υποκειμενικά, ίσως, οι Αμερικανοί πιστεύουν ότι αναδιοργανώνουν την κοινωνία. Αντικειμενικά, εντούτοις, διατηρούν την παρούσα βάση της κοινωνίας.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, αντικειμενικά, δεν θα υπάρξει αναδιοργάνωση της κοινωνίας.
Επίσης, δεν θα υπάρξει σχεδιασμένη οικονομία. Τι είναι η σχεδιασμένη οικονομία; Ποια είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της; Η σχεδιασμένη οικονομία προσπαθεί να καταργήσει την ανεργία. Ας υποθέσουμε ότι είναι δυνατόν, διατηρώντας παράλληλα το καπιταλιστικό σύστημα, να μειωθεί η ανεργία σε ένα ορισμένο ελάχιστο βαθμό. Αλλά σίγουρα, ο καπιταλιστής ποτέ δεν θα συμφωνήσει για την πλήρη κατάργηση της ανεργίας, την κατάργηση του εφεδρικού στρατού των ανέργων, σκοπός του οποίου είναι να ασκηθεί πίεση στην αγορά εργασίας, για την εξασφάλιση της προσφοράς φθηνού εργατικού δυναμικού. Εδώ έχετε ένα από τα σκοπούμενα στη «σχεδιασμένη οικονομία» της αστικής κοινωνίας. Δηλαδή σχεδιασμένη οικονομία μόνο όσον αφορά τους πλούσιους και σκληρό καπιταλισμό για τους φτωχούς. Επιπλέον, η σχεδιασμένη οικονομία προϋποθέτει αύξηση της παραγωγής στους κλάδους της βιομηχανίας που παράγουν αγαθά τα οποία οι μάζες των ανθρώπων χρειάζονται ιδιαίτερα. Αλλά ξέρετε ότι η επέκταση της παραγωγής κάτω από τον καπιταλισμό γίνεται από εντελώς διαφορετικά κίνητρα, οι ροές κεφαλαίων οδηγούνται στα εν λόγω τμήματα της οικονομίας στα οποία το ποσοστό του κέρδους είναι υψηλότερο. Ποτέ δεν θα υποχρεωθεί ένας καπιταλιστής να υποστεί απώλεια για τον εαυτό του και να συμφωνήσει σε ένα χαμηλότερο ποσοστό κέρδους για χάρη της ικανοποίησης των αναγκών του λαού. Χωρίς να απαλλαγούμε από τους καπιταλιστές, χωρίς την κατάργηση της αρχής της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, είναι αδύνατο να δημιουργηθεί σχεδιασμένη οικονομία.

ΤΟ ΑΥΘΟΡΜΗΤΟ ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ

Από το βιβλίο "Τι να κάνουμε" βρήκα ένα απόσπασμα και νομίζω ότι παραμένει επίκαιρο και διαφωτιστικό:

… σημειώσαμε πώς στα μέσα της δεκαετίας 1890-1900 η έλξη της μορφωμένης ρωσικής νεολαίας προς τη μαρξιστική θεωρία είχε γίνει καθολικό φαινόμενο. Παρόμοιο καθολικό χαρακτήρα πήραν στην ίδια περίπου περίοδο και οι εργατικές απεργίες που ξέσπασαν το 1896 μετά τον περίφημο βιομηχανικό πόλεμο της Πετρούπολης. Η επέκταση τους σ΄ όλη τη Ρωσία έδειχνε καθαρά πόσο βαθύ ήταν το λαϊκό κίνημα που ξανάρχισε ν΄ ανεβαίνει. Κι αν πρόκειται να μιλήσουμε για το «αυθόρμητο στοιχείο», τότε, φυσικά, ίσα ίσα αυτό το απεργιακό κίνημα πρέπει κατά πρώτο λόγο να θεωρηθεί αυθόρμητο. 

Όμως υπάρχει αυθόρμητο και αυθόρμητο.
Απεργίες είχαν γίνει στη Ρωσία και στις δεκαετίες 1870-1880 και 1860-1870 (ακόμα και στην πρώτη πενηνταετία του 19ου αιώνα), απεργίες που συνοδεύονταν από «αυθόρμητη» καταστροφή των μηχανών κτλ. Σε σύγκριση μ΄ αυτούς τους «ξεσηκωμούς», οι απεργίες της δεκαετίας 1890-1900 θα μπορούσαν μάλιστα να χαρακτηριστούν και «συνειδητές» - τόσο σημαντικό είναι το βήμα που έκανε το εργατικό κίνημα σ΄ αυτό το διάστημα.
Αυτό μας δείχνει ότι το «αυθόρμητο στοιχείο» δεν αποτελεί στην ουσία τίποτε άλλο παρά εμβρυακή μορφή του συνειδητού. 

Ακόμα και οι πρωτόγονοι ξεσηκωμοί εκφράζανε ως ένα βαθμό το ξύπνημα της συνείδησης: οι εργάτες έχαναν την προαιώνια πίστη τους στο απαρασάλευτο του καθεστώτος που τους συνέθλιβε, άρχιζαν... δε θάλεγα να καταλαβαίνουν, μα να νιώθουν την ανάγκη της συλλογικής αντίστασης και να εγκαταλείπουν αποφασιστικά τη δουλική υποταγή στους προϊσταμένους τους.
Ωστόσο όλα αυτά ήταν πολύ περισσότερο ξεσπάσματα απόγνωσης κι εκδίκησης παρά αγώνας.
Οι απεργίες της δεκαετίας 1890-1900 δείχνουν πολύ μεγαλύτερες αναλαμπές συνείδησης: υποβάλλονται συγκεκριμένα αιτήματα, υπολογίζεται από τα πριν η καταλληλότερη στιγμή, συζητούνται ορισμένες περιπτώσεις και παραδείγματα από άλλα μέρη κτλ. Αν οι ξεσηκωμοί ήταν απλώς μια εξέγερση καταπιεζόμενων ανθρώπων, τότε οι συστηματικές απεργίες εκφράζανε ήδη τα έμβρυα της ταξικής πάλης, αλλά μόνο τα έμβρυα. Αυτές καθαυτές οι απεργίες εκείνες ήταν αγώνας τρεϊντ-γιουνιονιστικός@, όχι όμως ακόμα σοσιαλδημοκρατικός*(σοσιαλισμός).

Σήμαιναν το ξύπνημα του ανταγωνισμού ανάμεσα στους εργάτες και στ' αφεντικά, μα οι εργάτες δεν είχαν και δεν μπορούσαν να έχουν συνείδηση της αγεφύρωτης αντίθεσης των συμφερόντων τους μ' όλο το σύγχρονο πολιτικό και κοινωνικό καθεστώς, δηλ. συνείδηση σοσιαλδημοκρατική*. Μ' αυτή την έννοια οι απεργίες της δεκαετίας 1890-1900, παρά την τεράστια πρόοδο τους σε σύγκριση με τους «ξεσηκωμούς», εξακολουθούσαν να είναι ένα κίνημα καθαρά αυθόρμητο. Είπαμε, ότι δεν μπορούσε να υπάρχει ακόμα σοσιαλδημοκρατική συνείδηση μέσα στους εργάτες. Η συνείδηση αυτή μπορούσε να έρθει σ' αυτούς μόνο απέξω. Η ιστορία όλων των χωρών δείχνει, ότι η εργατική τάξη αποκλειστικά με τις δικές της δυνάμεις δεν είναι σε θέση ν' αναπτύξει παρά μόνο μια τρεϊντ-γιουνιονιστική@ συνείδηση, δηλ. την πεποίθηση ότι είναι ανάγκη να ενωθεί σε σωματεία, να κάνει αγώνα ενάντια στ' αφεντικά, να παλαίβει για ν' αποσπάσει από την κυβέρνηση τον άλφα ή τον βήτα απαραίτητο νόμο για τους εργάτες κτλ.* . Η διδασκαλία όμως του σοσιαλισμού αναπτύχθηκε από τις φιλοσοφικές, ιστορικές και οικονομικές θεωρίες, που τις επεξεργάστηκαν οι μορφωμένοι εκπρόσωποι των ευπόρων τάξεων, η διανόηση. Οι θεμελιωτές του σύγχρονου επιστημονικού σοσιαλισμού, ο Μαρξ και ο Ενγκελς, ανήκαν και οι ίδιοι, ως προς την κοινωνική τους θέση, στην αστική διανόηση. Το ίδιο και στη Ρωσία η θεωρητική διδασκαλία της σοσιαλδημοκρατίας εμφανίστηκε εντελώς ανεξάρτητα από την αυθόρμητη ανάπτυξη του εργατικού κινήματος, εμφανίστηκε σαν φυσικό και αναπόφευκτο επακόλουθο της ανάπτυξης της σκέψης μέσα στην επαναστατική-σοσιαλιστική διανόηση. Στην εποχή για την οποία μιλάμε, δηλ. στα μέσα της δεκαετίας 1890-1900, η διδασκαλία αυτή δεν ήταν μόνο ένα πρόγραμμα εντελώς διαμορφωμένο της ομάδας «Απελευθέρωση της δουλειάς», αλλά είχε κερδίσει κιόλας με το μέρος της την πλειονότητα της επαναστατικής νεολαίας της Ρωσίας. Συνεπώς, υπήρχε και το αυθόρμητο ξύπνημα των εργατικών μαζών, το ξύπνημα στη συνειδητή ζωή και στο συνειδητό αγώνα, υπήρχε και μια εξοπλισμένη με τη σοσιαλδημοκρατική θεωρία «επαναστατική νεολαία πού φλεγόταν από τον πόθο να έρθει σε επαφή με τους εργάτες. Σχετικά μ' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ν' αναφέρουμε ένα γεγονός, που συχνά το ξεχνάνε (και σχετικά δεν είναι πολύ γνωστό), το γεγονός δηλ. ότι οι πρώτοι σοσιαλδημοκράτες εκείνης της περιόδου, που ασχολούνταν με ζήλο με την οικονομική ζύμωση - (και που υπολόγιζαν απόλυτα σ' αυτή τους τη δουλειά τις πραγματικά ωφέλιμες υποδείξεις της μπροσούρας «Για τη ζύμωση» που τότε ήταν ακόμα χειρόγραφη)- όχι μόνο δε θεωρούσαν τη ζύμωση αυτή σαν το μοναδικό καθήκον τους, μα, απεναντίας, από την πρώτη στιγμή προωθούσαν και τα πιο πλατιά ιστορικά καθήκοντα της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας γενικά, και το καθήκον της ανατροπής της απολυταρχίας ειδικά... ... Αυτό δείχνει - (πράγμα πού δεν μπορεί να το καταλάβει με κανένα τρόπο το «Ραμπότσεγε Ντιέλο») – ότι κάθε υπόκλιση μπρος στο αυθόρμητο του εργατικού κινήματος, κάθε μείωση του ρόλου του «συνειδητού στοιχείου», του ρόλου της σοσιαλδημοκρατίας, σημαίνει ταυτόχρονα - εντελώς ανεξάρτητα από το αν αυτός που μειώνει αυτό το ρόλο το θέλει είτε όχι - δυνάμωμα της επίδρασης της αστικής ιδεολογίας πάνω στους εργάτες. Όλοι όσοι μιλούν για «υπερεκτίμηση της ιδεολογίας»* , για μεγαλοποίηση του ρόλου του συνειδητού στοιχείου* * κτλ. φαντάζονται, ότι το καθαρά εργατικό κίνημα μπορεί αυτό καθαυτό να επεξεργαστεί και θα επεξεργαστεί μια ανεξάρτητη ιδεολογία, αρκεί μόνο οι εργάτες «ν' αποσπάσουν από τα χέρια των ηγετών την τύχη τους». 

Αυτό όμως είναι μεγάλο λάθος. Μια και δεν μπορεί να γίνει λόγος για ανεξάρτητη ιδεολογία, επεξεργασμένη από τις ίδιες τις εργατικές μάζες στην πορεία του κινήματος τους* * * , το ζήτημα μπαίνει μόνο έτσι είτε αστική είτε σοσιαλιστική ιδεολογία. Μέσος όρος δεν υπάρχει (γιατί η ανθρωπότητα δεν έχει επεξεργαστεί καμιά «τρίτη» ιδεολογία· και γενικά, σε μια κοινωνία που σπαράζεται από ταξικές αντιθέσεις, δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ εξωταξική ή υπερταξική ιδεολογία).