Παρασκευή, 12 Απριλίου 2013

Η δικτατορία του προλεταριάτου: η θεωρία, η πρακτική και οι προοπτικές.

Από τον Πρωτοπόρο.

Πριν μιλήσουμε για την ουσία της δικτατορίας του προλεταριάτου, θα πρέπει να καθορίσουμε τις αρχικές έννοιες «δικτατορία» και «προλεταριάτο», και στη συνέχεια να δώσουμε έναν χαρακτηρισμό και την ανάλυση της κλασικής θεωρίας της δικτατορίας του προλεταριάτου, για να αποκαλύψουμε τις μορφές εκδήλωσης και το σημείο της σε ό, τι έχουμε δει τις προοπτικές της λενινιστικής - σταλινικής δικτατορίας του προλεταριάτου στην πραγματικότητα του εικοστού πρώτου αιώνα. 
Ας ξεκινήσουμε με τους βασικούς τους όρους «δικτατορία» και «προλεταριάτο».
Δικτατορία (Lat από dictatyra. - απόλυτη εξουσία), ένας όρος που περιγράφει ένα σύστημα άσκησης της εξουσίας στο κράτος. Μέσα είναι: 1). Η ουσία της κυβέρνησης, η παροχή της πολιτικής κυριαρχίας σε μια συγκεκριμένη τάξη (π.χ., η δικτατορία της αστικής τάξης), 2). Ο τρόπος εκτέλεσης της κυβέρνησης, το πολιτικό καθεστώς. Έτσι, η δικτατορία εμφανίζεται σε δύο κατηγορίες, δηλαδή, την ουσία της δύναμης και τη μέθοδο ελέγχου της. Σύμφωνα με τη μαρξιστική - λενινιστική φιλοσοφία το προλεταριάτο ορίζεται ως «μία κοινωνική τάξη, που επιβιώνει αποκλειστικά από την πώληση της εργασίας της, αλλά δεν ζει σε βάρος του κέρδους από κάθε είδους κεφάλαιο». Η θέση αυτή έχει μεγάλη μεθοδολογική σημασία, λεπτομέρειες παρακάτω: Το προλεταριάτο είναι η πιο προηγμένη και επαναστατική τάξη, όπου η καπιταλιστική κοινωνία, καθώς και οι αντικειμενικές συνθήκες της ύπαρξής του υπαγορεύουν να αγωνιστεί για την δημιουργία μιάς νέας κοινωνίας. Αναγκάζεται να δημιουργήσει μια ιστορική πάλη για την εξουσία και, τελικά, να νικήσει σε αυτόν τον αγώνα. Το ακριβές κίνητρο του προλεταριάτου καθιστά τη θέση του, ανίκητη. Σύμφωνα με τη μαρξιστική-λενινιστική θεωρία, το προλεταριάτο πρέπει να κερδίσει την κρατική εξουσία, προκαλώντας την ανατροπή του καπιταλισμού, σπάζοντας την παλιά κρατική μηχανή και αντικαθιστώντας την με μια νέα, ξεχωρίζοντας στον αγώνα με τα υπολείμματα των εκμεταλλευτριών τάξεων της κυρίαρχης τάξης, και αρχίζοντας την οργάνωση της οικονομίας σε εθελοντική βάση. Για όλα αυτά τα μέτρα, το προλεταριάτο χρειάζεται ένα ειδικό τύπο κρατικής εξουσίας, δηλαδή την εξουσία της δικτατορίας του προλεταριάτου.
Περιγράφοντας τη δικτατορία του προλεταριάτου, ο Μαρξ έγραψε ότι «μεταξύ της κομμουνιστικής και της καπιταλιστικής κοινωνίας βρίσκεται η περίοδος του μετασχηματισμού, του ενός στο άλλο, μια πολιτική μεταβατική περίοδος, που το κράτος αυτής της περιόδου δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά η επαναστατική δικτατορία του προλεταριάτου». Αλλά οι ιδρυτές του μαρξισμού δεν έκαναν μια λεπτομερή ανασκόπηση της θεωρίας της δικτατορίας του προλεταριάτου, λόγω της έλλειψης μακρόχρονης εμπειρίας σε αυτό το θέμα (με την εξαίρεση την Κομμούνα του Παρισιού, που ακόμη και αυτή κράτησε μόνο 72 μέρες.) Η δικτατορία του προλεταριάτου φαίνεται σε μας με τη μορφή της θεωρίας που επεκτείνεται στη λενινιστική κληρονομιά. Ο Λένιν υπερασπίστηκε με συνέπεια και θεωρητικά ανέπτυξε τη θεωρία της δικτατορίας του προλεταριάτου. Το γεγονός ότι η οποιαδήποτε επανάσταση, ιδιαίτερα η σοσιαλιστική επανάσταση, ένα από τα χαρακτηριστικά της, όπως ορθώς επισήμανε ο Στάλιν, είναι ότι ξεκινά «ελλείψει, ή σχεδόν απόντων σοσιαλιστικών σκευασμάτων» (πράγμα που σημαίνει ότι οι εκμεταλλεύτριες τάξεις για μεγάλο χρονικό διάστημα, θα είναι μια υπάρχουσα οικονομική και πολιτική δύναμη), οι τάξεις που έχουν ανατραπεί ποτέ δεν θα είναι πρόθυμες να εγκαταλείψουν την εξουσία τους. Αυτό φανερώνουν τα στοιχειώδη ένστικτα αυτοσυντήρησης. Έτσι, όλη αυτή η συζήτηση για τη λεγόμενη «καθαρή» δημοκρατία, το σοσιαλισμό με στοιχεία καπιταλισμού και του σοσιαλισμού με στοιχεία του καπιταλισμού στερείται επιστημονικής βάσης. 
Η προσέγγιση του λενινισμού απορρίπτει κατηγορηματικά τέτοιες αναθεωρητικές θεωρητικές κατασκευές. Από την άλλη πλευρά, για να οικοδομήσουμε μια σοσιαλιστική, πόσο μάλλον κομμουνιστική κοινωνία, πρέπει να πλάσουμε πολύ συνειδητοποιημένους ανθρώπους. Η μπουρζουαζία είναι εξαιρετικά στέρεη και για να απαλλαγούμε από αυτή, είναι απαραίτητο παράλληλα με τις αλλαγές στον οικονομικό τομέα, να κάνουμε πολιτιστική επανάσταση που συνίσταται όχι μόνο στην εκπαίδευση των πολιτών, αλλά και στην εκπαίδευση του κομμουνιστή ανθρώπου. Είναι προφανές, ότι η παγκόσμια μπουρζουαζία θα καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να γαλουχήσει τα παλιά αστικά ελαττώματα στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού. Για να αποφευχθεί αυτό θα απαιτηθεί ένα δικτατορικό καθεστώς. Ο Λένιν είπε πολύ σωστά ότι «η καταπιεζόμενη τάξη ήρθε να κυριαρχήσει και δεν θα μπορούσε να έρθει στην εξουσία, χωρίς να βιώσει την περίοδο της δικτατορίας.» Η κατάσταση αυτή δείχνει ότι η πορεία προς τον κομμουνισμό, θα είναι όχι μέσω δημοκρατικών διαδικασιών και ενός κράτους δικαίου, αλλά μέσω μιας πολύ πικρής δικτατορίας της καταπιεζόμενης τάξης ενάντια στους καταπιεστές της. Ο Λένιν κατήγγειλε έντονα τους θεωρητικούς της σοσιαλδημοκρατίας, τους ηγέτες της ΙΙης Διεθνούς (Κάουτσκι, Χίλφερντινγκ και άλλους), οι οποίοι αγωνίστηκαν για τη συνύπαρξη των επαναστατικών προλεταριακών συμβουλίων με την αστική Εθνοσυνέλευση στη Γερμανία. Να τι έγραψε: «Στην καπιταλιστική κοινωνία και κατά περίοδο οποιασδήποτε σοβαρής επιδείνωσης στο πλαίσιο της ταξικής πάλης, δεν μπορεί να υπάρξει εναλλακτική λύση, παρά τη δικτατορία της αστικής τάξης, ή τη δικτατορία του προλεταριάτου. Κάθε όνειρο για κάτι άλλο είναι ένας αντιδραστικός θρήνος, αποκούμπι του μικροαστού». Σημειώστε ότι αυτή η θέση επιβεβαιώνεται πλήρως στα γεγονότα του «μαύρου φθινόπωρου» τον Οκτώβριο του 1993, όταν η συμμορία του Γιέλτσιν πυροβόλησε από τα τανκς το εκλεγμένο σώμα εκπροσώπησης του λαού - Το Ανώτατο Σοβιέτ της RSFSR (Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας). 
Ο Λένιν έδωσε τον ακόλουθο ορισμό της δικτατορίας του προλεταριάτου: «Η δικτατορία του προλεταριάτου - είναι μια ειδική μορφή συμμαχίας ανάμεσα στο προλεταριάτο, την εμπροσθοφυλακή των εργαζομένων, καθώς και πολυάριθμων μη-προλεταριακών στρωμάτων των εργαζομένων ... για την πλήρη ανατροπή του κεφαλαίου, και την πλήρη καταστολή της αντίστασης της αστικής τάξης και των προσπαθειών αποκατάστασής της, ... για την τελική δημιουργία και την ενίσχυση του σοσιαλισμού». Με τον ορισμό αυτό, ο Λένιν αποκάλυψε την ουσία της δικτατορίας του προλεταριάτου ως έναν ειδικό τύπο του κράτους, που είναι χαρακτηριστικό αυτής της εποχής, στο οποίο οι εκμεταλλευόμενες τάξεις δεν έχουν καθιερωθεί ακόμα σε πλήρη ισχύ και στο οποίο είναι ακόμα ισχυροί οι εκμεταλλευτές. Ένα κράτος το οποίο θέτει στην πραγματικότητα τη συμμαχία όλων των καταπιεζόμενων τάξεων και του προλεταριάτου, με επικεφαλής την πρωτοπορία του προλεταριάτου - το Κομμουνιστικό Κόμμα. Το να σκεφτεί κανείς ότι η δικτατορία του προλεταριάτου κάνει μόνο περιορισμένη χρήση βίας, είναι λάθος. Ο Λένιν γράφει για το θέμα αυτό: «Η δικτατορία του προλεταριάτου ... δεν είναι μόνο η βία ενάντια στους εκμεταλλευτές και μάλιστα δεν είναι κυρίως βία. Η οικονομική βάση αυτής της επαναστατικής βίας, η εγγύηση της αποτελεσματικότητας και της επιτυχίας της είναι το γεγονός ότι το προλεταριάτο είναι, και ένας ανώτερος τύπος κοινωνικής οργάνωσης της εργασίας σε σχέση με τον καπιταλισμό. Αυτό είναι το καίριο σημείο. Αυτή είναι η πηγή της δύναμης και η εγγύηση της αναπόφευκτης νίκης του κομμουνισμού». 
Έτσι, η δικτατορία του προλεταριάτου - είναι, πάνω απ 'όλα, η μεγαλύτερη οργάνωση της εργασίας, και μόνο μετά από τη βία. Όλα τα παραπάνω μπορούν να σημειωθούν σε τέσσερα κύρια χαρακτηριστικά της δικτατορίας του προλεταριάτου: 
α). Η δικτατορία του προλεταριάτου - όπλο της προλεταριακής εξουσίας ενάντια στους εκμεταλλευτές. 
β). Η δικτατορία του προλεταριάτου - μια ένωση του προλεταριάτου και των ημι-προλεταριακών στρωμάτων του εργαζόμενου λαού. 
γ.) Η δικτατορία του προλεταριάτου - αυτή είναι η μεγαλύτερη οικονομική οργάνωση της χώρας. 
δ). Η δικτατορία του προλεταριάτου - αυτή είναι η βασική άμυνα απέναντι στον παγκόσμιο ιμπεριαλισμό. 
Μορφές έκφρασης της δικτατορίας του προλεταριάτου στη Σοβιετική Ένωση ήταν τα συνδικάτα, οι συνεταιρισμοί, τα συμβούλια, οι οργανώσεις νεολαίας, το Κομμουνιστικό Κόμμα, τα Διοικητικά Συμβούλια των κολεκτίβων εργασίας. Η λενινιστική θεωρία της δικτατορίας του προλεταριάτου δεν είναι κατά βάση αναλλοίωτη καθώς η ζωή συνεχίζεται και η κοινωνία εξελίσσεται. Η διαλεκτική θεωρία του Μαρξισμού - Λενινισμού, απαιτεί δημιουργική ανάπτυξη. 
 Απαντήστε στην ερώτηση: 
Ποια είναι η προοπτική της εφαρμογής της θεωρίας της δικτατορίας του προλεταριάτου στη σύγχρονη εποχή; 
 Εδώ πρέπει να πούμε ότι μια τέτοια προοπτική είναι τεράστια. Και πάνω απ' όλα, πρέπει να περιέχει τον όρο «προλεταριάτο». Είναι γεγονός ότι η ανάπτυξη των τεχνολογιών άλλαξε το προλεταριάτο δραματικά. Πολλά σύγχρονα Κομμουνιστικά Κόμματα συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τη παραδοσιακή ορολογία: (το προλεταριάτο (εργατική τάξη), η αγροτιά, η εργαζόμενη διανόηση). Κατά την άποψή μου, αυτή η προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί και στις παρούσες συνθήκες. Για να απαντηθεί το ερώτημα γιατί η παραδοσιακή αντίληψη του προλεταριάτου, όπως και ο όρος «εργάτες» δεν είναι παρωχημένοι ορισμοί, ρίξτε μια ματιά στην ουσία της έννοιας του «προλεταριάτου». Με βάση τον θεμελιώδη ορισμό του Μαρξ, το προλεταριάτο είναι η κοινωνική τάξη, η οποία υφίσταται αποκλειστικά μέσω της πώλησης της εργασίας της και δε ζει σε βάρος των κερδών από κάθε είδους κεφάλαιο. Αυτός ο ορισμός περιλαμβάνει όλη την μεθοδολογική ουσία του όρου «προλεταριάτο». Οι κλασικοί του μαρξισμού έδωσαν την αρχική μεθοδολογική αρχή, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι το ίδιο το προλεταριάτο θα εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου. Στην εποχή του Μαρξ, ο όρος «προλεταριάτο» συνέπεσε ακριβώς στην παραδοσιακή εργατική τάξη, η οποία, χωρίς δικά της μέσα παραγωγής, μισθώθηκε από τους κατασκευαστές, για να πωλεί φθηνά την εργατική της δύναμη. Σήμερα, το προλεταριάτο μεταβάλλεται σημαντικά. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι στη δεκαετία του 1970 του περασμένου αιώνα, ο ανθρώπινος πολιτισμός βίωσε την τεχνολογική ανάπτυξη. Ως αποτέλεσμα, βήμα-βήμα, πολλές παραδοσιακές λειτουργίες της εργασίας μεταβλήθηκαν λόγω των μηχανών. Η ανθρώπινη εργασία γίνεται όλο και πιο έξυπνη, δημιουργική, εξειδικευμένη. Αυτό οδήγησε στην ανάγκη να βελτιωθεί το επίπεδο της εκπαίδευσης στις τάξεις του προλεταριάτου και έτσι αυξήθηκε το γενικό πολιτιστικό επίπεδο της εργατικής τάξης πλησιάζοντας στο επίπεδο των διανοουμένων. Τώρα, από τη δική μας σκοπιά, μπορούμε να μιλήσουμε για τη συγχώνευση της εργασίας και των διανοουμένων του προλεταριάτου. Το σύγχρονο προλεταριάτο ορίζεται, ως μια τάξη εργαζομένων της σωματικής και διανοητικής εργασίας, η οποία, στερείται τα δικά της μέσα παραγωγής και είναι αναγκασμένη να ζει, πουλώντας την εργατική της δύναμη. Με τον ορισμό αυτό, φαίνεται η κύρια ουσία της έννοιας του προλεταριάτου ως τάξη, δηλαδή, ως αυτής που αποκομίζει έσοδα μόνο από την πώληση της εργασίας της. Από αυτή την άποψη, η ποιότητα της δουλειάς των ανθρακωρύχων και του έργου του καθηγητή είναι λίγο διαφορετική, ωστόσο και οι δύο απασχολούνται και ζουν μόνο με την πώληση της εργατικής τους δύναμης. Ναι, ο χαρακτήρας της εργασίας είναι διαφορετικός, αλλά ο τρόπος εκμετάλλευσης της εργατικής τους δύναμης είναι ίδιος. Μπορεί, βέβαια, να υπάρχουν αντιρρήσεις, που αναρωτιούνται αν η «σάπια διανόηση», όπως οι Σολζενίτσιν, Ζαχάρωφ, κ.α. υπηρετεί το προλεταριάτο. Στο ερώτημα αυτό πρέπει να δοθεί μία και μόνο απάντηση: Εάν αυτοί οι διανοούμενοι ζουν μόνο με την πώληση της εργατικής δύναμής τους, τότε ναι είναι προλεταριάτο - η έννοια είναι οικονομική, δεν είναι ηθική και πολιτική. Πολλοί από τους εκπροσώπους της διανόησης σχεδόν στερούνται ταξικής συνείδησης (όπως οι «εργάτες γραφείου» και τα πλούσια τμήματα της εργατικής τάξης, η ανθρωπιστική διανόηση). Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι και ο προϊστάμενος, ο καθηγητής, και ο ανθρακωρύχος - είναι όλοι διαφορετικά στρώματα της ίδιας τάξης, της προλεταριακής τάξης. Ποια είναι η δικτατορία του προλεταριάτου σήμερα; Ο ορισμός της δικτατορίας του προλεταριάτου: «Η δικτατορία του προλεταριάτου ... λειτουργεί μέσα από την πολιτική κυριαρχία του προλεταριάτου, σε συμμαχία με τα μη-προλεταριακά στρώματα της εργατικής τάξης και των εκμεταλλευόμενων ανθρώπων, υπό την ηγεσία του προλεταριάτου σ’ αυτή τη συμμαχία». Με λίγα λόγια, η δικτατορία του προλεταριάτου - είναι η δύναμη  των μεταλλωρύχων και των γιατρών, των μηχανικών και των εκπαιδευτικών, των εργατών της χαλυβουργίας και των καθηγητών. Όλων αυτών που προσπαθούν και εργάζονται μέρα και νύχτα προς όφελος της κοινωνίας, και ζουν μόνο από τα αποτελέσματα της δικής τους εργασίας. Η δικτατορία του προλεταριάτου είναι μια πραγματικά ανθρώπινη και δίκαιη ιδέα, επειδή βασίζεται στη θέση ότι ο εργαζόμενος πρέπει να γίνει αφέντης του πλούτου που παράγει. Το πολιτικό καθεστώς της δικτατορίας του προλεταριάτου είναι το πολιτικό εποικοδόμημα της παραπάνω κοινωνικο-οικονομικής βάσης της μεταβατικής περιόδου από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό, μέχρι την πλήρη και οριστική νίκη του κομμουνισμού.
Κατά τη μεταβατική περίοδο από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό, δικτατορία του προλεταριάτου σημαίνει την κυριαρχία του, παρ όλες τις πιέσεις που εξακολουθούν να ασκούν, οι εκμεταλλεύτριες τάξεις. Αλλά τι γίνεται με την δικτατορία του προλεταριάτου μετά την κατάργησή τους; 
Θα παραμείνει μέχρι την ολοκληρωτική νίκη του κομμουνισμού. 
Ας εξετάσουμε το ζήτημα αυτό με περισσότερες λεπτομέρειες. Πάνω, έχουμε επισημάνει σε ένα λόγο τον όρο «δικτατορία», καθώς σύμφωνα με το μαρξισμό-λενινισμό, η δικτατορία του προλεταριάτου θα πρέπει να διαρκέσει μέχρι την ολοκληρωτική νίκη του κομμουνισμού. Εδώ, ένα ερώτημα μπορεί να προκύψει: αν κερδίσει τις εκμεταλλεύτριες τάξεις στη δική του χώρα, γιατί την χρειαζόμαστε την δικτατορία του προλεταριάτου σε πλήρη σοσιαλισμό; 
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι προφανής. Ο σ. Στάλιν έγραψε πολύ σωστά ότι «αν το ένα άκρο της ταξικής πάλης έχει την επίδρασή του στην ΕΣΣΔ, το άλλο άκρο εκτείνεται στα όρια των αστικών κρατών που την περιβάλλει. Δεν μπορούμε να αγνοούμε και τα υπολείμματα των ηττημένων τάξεων. Αυτό, ακριβώς επειδή ξέρουμε ότι θα συνεχίσουν να επιδιώκουν απερίσκεπτα τις επιθέσεις τους.» Αυτή είναι μια έξυπνη θέση του συντρόφου. Ο Στάλιν επιβεβαιώθηκε πλήρως, όπως και η πρακτική της Σοβιετικής Ένωσης.
 Για να κατανοήσουμε την ταξική πάλη πρέπει να τη δούμε και με το γεωπολιτικό πρίσμα, όχι μόνο σαν εγχώρια διαδικασία. Αυτή η ματιά θα μας παράσχει το κλειδί για την κατανόηση της διεξαγωγής της ταξικής πάλης στις σοσιαλιστικές χώρες και της πορείας τους στον κομμουνιστικό δρόμο, μας ωθεί στο να αντιληφθούμε την αξία της δικτατορίας του προλεταριάτου μέχρι τον πλήρη κομμουνισμό. Δείτε τι μας δίδαξε η ιστορία. Πράγματι, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, η δικτατορία δεν είναι μόνο η ταξική κυριαρχία, αλλά και ένα πολιτικό καθεστώς. Σύμφωνα με τους όρους της εσωτερικής νίκης του σοσιαλισμού, δύσκολα θα μπορούσαμε να πούμε ότι η δικτατορία του προλεταριάτου θα σήμαινε την κυριαρχία του προλεταριάτου ενάντια στην αστική τάξη της σοσιαλιστικής χώρας. Η πλήρης νίκη του σοσιαλισμού στη χώρα, θα επιτευχθεί, όταν οι εκμεταλλεύτριες τάξεις θα έχουν εξαλειφθεί. Αυτό σημαίνει ότι το κόμμα πρέπει να αποτρέψει τις προϋποθέσεις για την αναβίωση των καπιταλιστικών στοιχείων. Η απομάκρυνση από τη δικτατορία του προλεταριάτου, από την μετα-Στάλιν σοβιετική ηγεσία και η ανακήρυξη ενός αφηρημένου «παλλαϊκού κράτους» προκάλεσε μεγάλη ζημιά στην πολιτική θέση της ΕΣΣΔ και τη θεωρία του μαρξισμού-λενινισμού, και ήταν, στην πραγματικότητα, η δεξιά οπορτουνιστική βάση ελέγχου της λενινιστικής-σταλινικής θεωρίας του σοσιαλιστικού κράτους. Κλείνοντας θα ήθελα να πω ότι το θέμα της κατανόησης της δικτατορίας του προλεταριάτου και του προλεταριάτου ως έννοια σε γενικές γραμμές, είναι ακόμα ανοιχτό και η απάντηση στο ερώτημα αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την τύχη της μαρξιστικής-λενινιστικής θεωρίας και ολόκληρου του κομμουνιστικού κινήματος.

Δεν υπάρχουν σχόλια: