Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι γεμάτα με αναφορές για φάρμακα κατά του κορωνοϊού. Όπως γεμάτα είναι και με «φαρμακολόγους». Και φυσικά, ο πιο υπεύθυνος «φαρμακολόγος» είναι ο Πρόεδρος Trump. Τουιτάρει σχεδόν κάθε μέρα για ένα υπέροχο νέο φάρμακο κατά του κορωνοϊού. Οι δάφνες του στενοχωρούν τους πολυάριθμους εμπειρογνώμονες. Οι πηγές πολλών ειδήσεων προέρχονται από την Κίνα, όπου προς το παρόν φαίνεται πως έχει κερδηθεί η μάχη με τον ιό. Μάλλον γνωρίζουν το μυστικό! Για να μην πελαγώσουμε σε αυτόν τον «καταιγισμό ειδήσεων», είναι απαραίτητο, καταρχάς, με τους πιο γενικούς όρους, να καταλάβουμε πάνω σε ποια βάση μπορεί να στηριχθεί η φράση «το φάρμακο έχει αναπτυχθεί».
Η ανάπτυξη ενός νέου φαρμάκου από την αρχή είναι μια μακρά ιστορία
Αρχίζει με την αναζήτηση υποσχόμενων ενώσεων. Στην περίπτωση των ιών, αυτή η αναζήτηση μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη δοκιμή διάφορων ενώσεων για την ικανότητά τους να αναστέλλουν την αναπαραγωγή (επιστημονικά, αντιγραφή) ενός ιού σε μια in vitro κυτταροκαλλιέργεια. Μπορεί επίσης να διεξαχθεί μια πιο στοχευμένη έρευνα - μια αναζήτηση για ενώσεις που αναστέλλουν τη δραστηριότητα των βασικών ενζύμων του ιού. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του SARS-CoV-2, τέτοια ένζυμα είναι RNA πολυμεράση εξαρτώμενη από RNA και η ιική πρωτεάση. Μπορούν να υπάρχουν πολλές ενώσεις που αναστέλλουν την αναπαραγωγή του ιού in vitro, μερικές φορές πάρα πολλές - αυτή όμως είναι η βάση της «πυραμίδας ανάπτυξης φαρμάκων». Για να φτάσει κανείς στην κορυφή της πυραμίδας - που είναι ένα φάρμακο εγκεκριμένο για πρακτική χρήση στον άνθρωπο - θα ήταν χρήσιμο να εξηγηθούν ορισμένα πράγματα. Για να χαρακτηριστεί ως φάρμακο μία ένωση πρέπει να πληροί πολλά κριτήρια. Η συντριπτική πλειονότητα των ενώσεων που αρχικά φάνηκαν πολλά υποσχόμενες εξαλείφονται κατά μήκος αυτής της «πυραμίδας», μερικές φορές στα τελευταία στάδια, στην τρίτη φάση των κλινικών δοκιμών. Από την άποψη της ανάπτυξης χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, οι ιοί είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση. Το γεγονός που δυσκολεύει την ανάπτυξη είναι ότι ο κύκλος ζωής του ιού είναι πολύ στενά συνδεδεμένος με διάφορους κυτταρικούς μηχανισμούς του οργανισμού που παρασιτεί. Επομένως, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν μέθοδοι εκλεκτικής δράσης για τον ιό που δεν βλάπτουν το κύτταρο-ξενιστή. Υπάρχουν πολύ λίγα αντιιικά φάρμακα σε σύγκριση με αντιβακτηριακά φάρμακα (αντιβιοτικά). Ο κύκλος δημιουργίας ενός αποτελεσματικού αντιιικού φαρμάκου διαρκεί χρόνια και η επιτυχία δεν είναι με κανένα τρόπο εγγυημένη. Αλλά υπάρχουν και "success stories". Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί πολύ αποτελεσματικά φάρμακα κατά του ιού της ηπατίτιδας C - αν φυσικά αγνοήσουμε την τιμή τους...
Η ανάπτυξη ενός νέου φαρμάκου από την αρχή είναι μια μακρά ιστορία
Αρχίζει με την αναζήτηση υποσχόμενων ενώσεων. Στην περίπτωση των ιών, αυτή η αναζήτηση μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη δοκιμή διάφορων ενώσεων για την ικανότητά τους να αναστέλλουν την αναπαραγωγή (επιστημονικά, αντιγραφή) ενός ιού σε μια in vitro κυτταροκαλλιέργεια. Μπορεί επίσης να διεξαχθεί μια πιο στοχευμένη έρευνα - μια αναζήτηση για ενώσεις που αναστέλλουν τη δραστηριότητα των βασικών ενζύμων του ιού. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του SARS-CoV-2, τέτοια ένζυμα είναι RNA πολυμεράση εξαρτώμενη από RNA και η ιική πρωτεάση. Μπορούν να υπάρχουν πολλές ενώσεις που αναστέλλουν την αναπαραγωγή του ιού in vitro, μερικές φορές πάρα πολλές - αυτή όμως είναι η βάση της «πυραμίδας ανάπτυξης φαρμάκων». Για να φτάσει κανείς στην κορυφή της πυραμίδας - που είναι ένα φάρμακο εγκεκριμένο για πρακτική χρήση στον άνθρωπο - θα ήταν χρήσιμο να εξηγηθούν ορισμένα πράγματα. Για να χαρακτηριστεί ως φάρμακο μία ένωση πρέπει να πληροί πολλά κριτήρια. Η συντριπτική πλειονότητα των ενώσεων που αρχικά φάνηκαν πολλά υποσχόμενες εξαλείφονται κατά μήκος αυτής της «πυραμίδας», μερικές φορές στα τελευταία στάδια, στην τρίτη φάση των κλινικών δοκιμών. Από την άποψη της ανάπτυξης χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, οι ιοί είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση. Το γεγονός που δυσκολεύει την ανάπτυξη είναι ότι ο κύκλος ζωής του ιού είναι πολύ στενά συνδεδεμένος με διάφορους κυτταρικούς μηχανισμούς του οργανισμού που παρασιτεί. Επομένως, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν μέθοδοι εκλεκτικής δράσης για τον ιό που δεν βλάπτουν το κύτταρο-ξενιστή. Υπάρχουν πολύ λίγα αντιιικά φάρμακα σε σύγκριση με αντιβακτηριακά φάρμακα (αντιβιοτικά). Ο κύκλος δημιουργίας ενός αποτελεσματικού αντιιικού φαρμάκου διαρκεί χρόνια και η επιτυχία δεν είναι με κανένα τρόπο εγγυημένη. Αλλά υπάρχουν και "success stories". Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί πολύ αποτελεσματικά φάρμακα κατά του ιού της ηπατίτιδας C - αν φυσικά αγνοήσουμε την τιμή τους...


